۲. نحوه محاسبه VAT در هر مرحله از زنجیره تأمین

برای درک بهتر نحوه محاسبه، یک مثال عملی را در نظر می‌گیریم. فرض کنید نرخ مالیات بر ارزش افزوده ۹٪ است.

مرحله اول: تولید مواد اولیه

• فعالیت: یک کارخانه تولیدی، مواد اولیه را به قیمت ۱۰۰ واحد (ریال یا تومان) به یک تولیدکننده می‌فروشد.
• محاسبه مالیات: مالیات فروش = ۹٪ × ۱۰۰ = ۹ واحد.
• دریافتی کارخانه: کارخانه تولیدی، ۱۰۹ واحد از تولیدکننده دریافت می‌کند (۱۰۰ واحد اصل کالا + ۹ واحد مالیات).
• پرداختی به دولت: کارخانه، ۹ واحد را به سازمان امور مالیاتی پرداخت می‌کند.

مرحله دوم: تولید کالا

• فعالیت: تولیدکننده، مواد اولیه را به قیمت ۱۰۰ واحد خریده و مالیات ۹ واحد را پرداخت کرده است. او کالای نهایی را با ارزش افزوده ۲۰۰ واحد به یک توزیع‌کننده می‌فروشد. ارزش کل فروش او ۳۰۰ واحد است.
• محاسبه مالیات: مالیات فروش = ۹٪ × ۳۰۰ = ۲۷ واحد.
• دریافتی تولیدکننده: تولیدکننده، ۳۲۷ واحد از توزیع‌کننده دریافت می‌کند (۳۰۰ واحد اصل کالا + ۲۷ واحد مالیات).
• پرداختی به دولت: تولیدکننده، ۲۷ واحد مالیات فروش را از توزیع‌کننده دریافت کرده و ۹ واحد مالیات خرید را قبلاً پرداخت کرده است. بنابراین، او باید مابه‌التفاوت این دو را به دولت بپردازد: ۲۷ – ۹ = ۱۸ واحد.

مرحله سوم: توزیع و فروش به مصرف‌کننده نهایی

• فعالیت: توزیع‌کننده، کالا را به قیمت ۳۰۰ واحد خریده و مالیات ۲۷ واحد را پرداخت کرده است. او کالا را با ارزش افزوده ۱۰۰ واحد به یک فروشگاه خرده‌فروشی می‌فروشد. ارزش کل فروش او ۴۰۰ واحد است.
• محاسبه مالیات: مالیات فروش = ۹٪ × ۴۰۰ = ۳۶ واحد.
• دریافتی توزیع‌کننده: توزیع‌کننده، ۴۳۶ واحد از خرده‌فروشی دریافت می‌کند (۴۰۰ واحد اصل کالا + ۳۶ واحد مالیات).
• پرداختی به دولت: توزیع‌کننده، ۳۶ واحد مالیات فروش را از خرده‌فروشی دریافت کرده و ۲۷ واحد مالیات خرید را قبلاً پرداخت کرده است. بنابراین، او باید مابه‌التفاوت این دو را به دولت بپردازد: ۳۶ – ۲۷ = ۹ واحد.

مرحله چهارم: فروش به مصرف‌کننده نهایی

• فعالیت: خرده‌فروشی، کالا را به قیمت ۴۰۰ واحد خریده و مالیات ۳۶ واحد را پرداخت کرده است. او کالا را با ارزش افزوده ۱۰۰ واحد به مصرف‌کننده نهایی می‌فروشد. ارزش کل فروش او ۵۰۰ واحد است.
• محاسبه مالیات: مالیات فروش = ۹٪ × ۵۰۰ = ۴۵ واحد.
• دریافتی خرده‌فروشی: خرده‌فروشی، ۵۴۵ واحد از مصرف‌کننده نهایی دریافت می‌کند (۵۰۰ واحد اصل کالا + ۴۵ واحد مالیات).
• پرداختی به دولت: خرده‌فروشی، ۴۵ واحد مالیات فروش را از مصرف‌کننده نهایی دریافت کرده و ۳۶ واحد مالیات خرید را قبلاً پرداخت کرده است. بنابراین، او باید مابه‌التفاوت این دو را به دولت بپردازد: ۴۵ – ۳۶ = ۹ واحد.

نتیجه نهایی:

اگر به مجموع مالیات‌های پرداخت‌شده به دولت نگاه کنیم، می‌بینیم: ۹ (کارخانه) + ۱۸ (تولیدکننده) + ۹ (توزیع‌کننده) + ۹ (خرده‌فروشی) = ۴۵ واحد. این دقیقاً همان مالیاتی است که مصرف‌کننده نهایی پرداخت کرده است. این مثال نشان می‌دهد که بار اصلی مالیات بر ارزش افزوده در نهایت بر دوش مصرف‌کننده است.